De geschiedenis van
Grand Café De Zwaan
Waar het verhaal van
De Zwaan begint
Dit is het verhaal van een plek in het mooie Brabant waar al generaties lang mensen samenkomen. Midden op het plein, naast de Servatius kerk, is De Zwaan uitgegroeid tot een vertrouwde plek voor dorpsgenoten, verenigingen en passanten.
Door de jaren heen veranderde het café van gezicht, maar de essentie bleef hetzelfde: gastvrijheid, ontmoeting en een plek waar je je welkom voelt.
Op deze pagina nemen we u mee door de tijd, met verhalen en foto’s, eindigend met overzicht van oud-uitbaters en eigenaren die De Zwaan hebben gevormd.
" Want wie vooruit wil, moet weten waar hij vandaan komt."
Het oudste bekende beeld van
De Zwaan
Janus en Jana Jansens
Het verhaal van De Zwaan begint, voor zover bekend, in 1912, toen het pand nog eigendom was van de kerk. Daar wordt in de boeken een kostenpost vermeld van 600 Gulden ter inrichting als Café van De Zwaan volgens de nieuwe drank wet.
Adrianus Johannes Jansens en zijn vrouw Adriana Jonkers worden gezien als de eerste bekende uitbaters van Café De Zwaan.
In het dorp stonden zij bekend als Janus en Jana.
Janus beperkte zich niet alleen tot het uitbaten van het café. Hij was daarnaast koopman en werkzaam als kleermaker en dreef een handel in manufacturen en maatkleding. Ook handelde hij in koloniale waren zoals koffie, thee, cacao en rookwaren waarmee De Zwaan niet alleen een horecagelegenheid was, maar ook een plek waar men de dagelijkse benodigdheden kon kopen.
Prentbriefkaarten uit 1914
Hier zien we het dorpsplein van Borkel en Schaft, met de Sint-Servatiuskerk en Café De Zwaan op de achtergrond. Voor het café poseren Nederlandse militairen samen met dorpsbewoners, onder wie de destijds zwangere Jana Jansens. Opvallend is dat deze prentbriefkaart werd uitgegeven en verkocht door Janus zelf, die zo een extra bron van inkomsten had.
Jan Bijnen
De foto’s van deze prentbriefkaarten werden gemaakt door de inmiddels bekende streekfotograaf Jan Bijnen uit Waalre. Hij trok met zijn fiets door Zuidoost-Brabant en ver daarbuiten, waar hij onvermoeibaar fotografeerde. In een kist achterop zijn fiets nam hij zijn glasnegatieven mee, om ze later zelf af te drukken.
Nederlandse militairen bij
“Café De Zwaan”
Het interieur van Café De Zwaan in Borkel en Schaft aan het begin van de twintigste eeuw. Hier is te zien hoe De Zwaan destijds al een belangrijke ontmoetings en verzamelplek was voor zowel dorpsbewoners als militairen tijdens de mobilisatie in de Eerste Wereldoorlog in 1914.
Een ontmoetingsplek
Voor het hele dorp
De oude foto’s laten duidelijk zien welke functie De Zwaan in het dorp vervulde. Links boven op het raam stond vermeld“Café De Zwaan – A. J. Jansens-Jonkers” en daarnaast prijkte de witte zwaan. Het café was niet alleen een plek voor een drankje of een maaltijd, maar vooral een plek waar het sociale leven van Borkel en Schaft samenkwam.
Dorpsbewoners, jong en oud, verzamelden zich voor het café. Achter de tafel, zittend links, is burgemeester Baken te herkennen.
Rooms Katholieke Boerinnenbond
Op deze foto uit 1918 zijn vrouwelijke leden van de Rooms-Katholieke Boerinnenbond te zien, samen met pastoor Van den Biggelaar, voor Café De Zwaan. De Zwaan speelde toen al een belangrijke rol bij bijeenkomsten van verenigingen en binnen het katholieke dorpsleven.
Deze traditie wordt tot op de dag van vandaag voortgezet. De voormalige K.V.O., tegenwoordig bekend als damesvereniging D.O.E. (Dames Onder Elkaar), viert nog altijd haar jaarlijkse kerstviering bij De Zwaan.
Bekende plaats in het dorp
Café De Zwaan anno 1916
De Zwaan was niet alleen een gebouw aan het plein, maar een vaste waarde in het dagelijkse leven van Borkel en Schaft. Een bekende plaats in het dorp en omgeving. Hier nog met het oorspronkelijke rieten zadeldak te zien, dat rond 1930 werd vervangen door dakpannen.
Fanfare E.M.O.S.
Fanfare EMOS (Eendracht Maakt Ons Sterk) werd in 1920 opgericht en speelde al snel een belangrijke rol in het dorpsleven van Borkel en Schaft. In de beginjaren had de vereniging nog geen eigen ruimte, waardoor repetities en optredens vaak plaatsvonden in Café De Zwaan.
De zaal van De Zwaan vormde jarenlang het decor voor muziekavonden en bijeenkomsten waar muzikanten en dorpsgenoten samenkwamen. Daarmee was het café niet alleen een ontmoetingsplek, maar ook een belangrijk podium voor het rijke verenigingsleven van het dorp.
Tot op de dag van vandaag leeft deze geschiedenis voort en draagt een gedeelte van het restaurant nog altijd de naam EMOS.
De naam "De Zwaan"
Rond oude cafés en herbergen doen vaak de spannendste verhalen de ronde. Ook de naam “De Zwaan” werd vroeger in verband gebracht met onzedelijke praktijken of met dames die niet alleen voor een kop koffie langskwamen.
Voor De Zwaan in Borkel en Schaft lijkt dat beeld echter juist totaal niet te passen. Dit pand was lange tijd in bezit van de kerk en stond daarmee behoorlijk netjes onder toezicht van het kerkbestuur. Toen Jan Sprengers het pand in 1954 kocht, kreeg hij het dan ook niet zomaar zonder voorwaarden mee.
Bij de verkoop werd namelijk nadrukkelijk vastgelegd dat in De Zwaan geen uitvoeringen, vertoningen of ontspanningen mochten plaatsvinden die in strijd waren met de katholieke geloofs- en zedenleer.
Oftewel: de pastoor hield liever niet van al te wilde verrassingen in de zaal.
En eerlijk is eerlijk…
dat is door de jaren heen gelukkig ook zo gebleven.
Harrie en Diny Peters
Harrie Peters, rechts op de foto, kocht De Zwaan in 1964 en baatte het café samen met zijn vrouw Diny (linksonder met bril) uit tot eind 1973. De foto’s tonen het interieur van het café uit die periode, met de lange bar, de tapinstallatie en de typische dorpscafésfeer van De Zwaan. Ze kookte destijds voor meer dan honderd bruiloftgasten vanuit hun eigen “gewone” keuken thuis zo vertelde hun dochter Rita.
Jos Franken en Harry Baken
In de loop van de twintigste eeuw bleef De Zwaan zich ontwikkelen, terwijl de kern van de plek hetzelfde bleef.
Jos Franken en Harry Baken twee architecten kopen het pand in 1973 en verbouwen De Zwaan en het woonhuis in de periode van 1973 tot 1975 en verhuren het.
Van dorpscafé naar café-restaurant
Het café groeide mee met het dorp en de streek en ontwikkelde zich steeds meer tot een café-restaurant waar niet alleen dorpsbewoners, maar ook bezoekers van buiten Borkel en Belgie graag kwamen. De ligging aan het plein, vlak bij de kerk en in de nabijheid van de Dommel en de omliggende natuur, maakte “De Zwaan” ook tot een vanzelfsprekende stop voor zowel inwoners, wandelaars, toeristen en passanten.
Pieter en Els Oostveen
In oktober 1987 nemen zij De Zwaan over. Samen bouwen zij het café uit tot een warme en vertrouwde plek voor het dorp. In de keuken en in de zaak staan gastvrijheid en aandacht centraal, zoals je dat in die tijd verwacht van een echt Brabants Café Restaurant.
Ook familie helpt mee waar nodig: vader Adriaan en moeder Rietje springen bij wanneer het druk is. Het is de periode van koffietafels, familiefeesten en uitgebreide koude buffetten. Met zorg en toewijding zorgen Pieter en Els ervoor dat iedereen zich welkom voelt.
Het interieur van
De Zwaan in de jaren '80
Het interieur in die tijd ademt gezelligheid en karakter. Houten tafels met Perzische kleedjes, een biljart en een dansvloer die regelmatig werd geboend en ingevet vormen het hart van het café.
Hier wordt gefeest, gedanst en samen gegeten. De zaal is het decor van talloze bijeenkomsten, van verenigingen tot bruiloften. Deze beelden laten zien waar De Zwaan al generaties lang voor staat.
Pieter en Els kopen De Zwaan als kroon op hun harde werk in 1996 en breiden de zwaan en het aanliggende woonhuis uit.
Onze Marjo
Marjo Verstraaten hier samen met Pieter Oostveen. Marjo is al sinds haar zestiende verbonden aan De Zwaan en daarmee al decennialang één van de vaste gezichten in de zaak.
Ze begon in de tijd van Richard Wodak en groeide uit tot een onmisbare kracht binnen het De Zwaan. Met haar ervaring, overzicht en gevoel voor planning weet ze als geen ander wat er nodig is.
Marjo wist altijd al mensen om zich heen te verzamelen. Vroeger belde ze haar moeder, Maar ook haar kinderen hebben hier allemaal een tijd gewerkt. En haar zoon “Onzen Danny” is op dit moment een vaste kracht in de keuken.
Probus Kempenland bij de Zwaan
Sinds het begin van de jaren 2000 zijn de leden van Probus Kempenland niet meer weg te denken uit De Zwaan.
Deze vereniging van betrokken en actieve senioren komt hier regelmatig samen voor bijeenkomsten waarin ontmoeting en gesprek centraal staan.
Rondom die momenten is De Zwaan al jarenlang de plek waar zij samenkomen voor een lunch, diner of een borrel. Hierdoor is er door de jaren heen een mooie band gegroeid. De dames hebben daarbij hun eigen tradities, zoals de gezellige lady lunch, en jaarlijks vinden ook de kerstviering en het gezamenlijke jaardiner bij ons plaats.
De Zwaan door de generaties heen
Door de jaren heen werd De Zwaan gedragen door verschillende generaties uitbaters en eigenaren. Iedere periode gaf op zijn eigen manier vorm aan De Zwaan, maar de kern bleef altijd hetzelfde: een warme en gastvrije plek in het hart van het mooie Borkel en Schaft.
De inrichting veranderde, generaties wisselden, het dorp groeide en de wereld eromheen veranderde mee. De Zwaan bleef een plek waar mensen samenkomen. Dat maakt deze locatie niet alleen bijzonder als horecazaak, maar ook als een levend stukje geschiedenis.
De Zwaan vandaag
Sinds 2021 mogen wij, Patrick Poeliejoe en Carola Adriaanse, deze bijzondere plek voortzetten. Met respect voor de rijke geschiedenis van het pand en liefde voor het vak bouwen wij samen met ons team verder aan Grand Café De Zwaan.
Wat al generaties lang de kracht van De Zwaan is, willen wij blijven bewaren: een huiselijke en gastvrije plek voor dorpsbewoners, vaste gasten, bezoekers uit de regio, wandelaars, fietsers, toeristen en iedereen die Borkel en Schaft wil beleven.
Zo leeft de geschiedenis van De Zwaan niet alleen voort in oude foto’s en verhalen, maar juist ook in de gastvrijheid, ontmoetingen en momenten die hier elke dag opnieuw ontstaan.
Uitbaters & eigenaren
door de jaren heen
door de jaren heen
begin 20e eeuw
Janus Jansens
&
Jana Jansens-Jonkers
&
Jana Jansens-Jonkers
De vroegst bekende uitbaters van De Zwaan.
1912
Officiële wettelijke horecafunctie
Het kerkbestuur laat het pand volgens de nieuwe Drankwet als café inrichten.
1928 – 1939
Johannes Laurens - Lau Claas
Huurder van De Zwaan en kerkmeester van de parochie.
1939 – 1954
Jan Sprengers
Wordt huurder van De Zwaan na het overlijden van Lau Claas.
1954
Jan Sprengers wordt eigenaar
Het kerkbestuur verkoopt De Zwaan aan Jan Sprengers.
1964 – eind 1973
Harrie Peters en Diny Peters-Baken
Kopen De Zwaan in 1964 en zijn uitbaters tot eind 1973.
eind 1973
Jos Franken
&
Harry Baken
&
Harry Baken
Kopen het pand, verbouwen het en verhuren De Zwaan.
1975 – 1977
Emmy Maenen
&
Johan Luyten
&
Johan Luyten
Baten De Zwaan samen uit.
1977 – 1987
Richard Wodak
Huurder en uitbater van De Zwaan.
1987 – 2001
Pieter en Els Oostveen
Worden uitbaters in oktober 1987 en koopt het pand in december 1996 van Jos Franken en Harrie Baken.
2001 – 2016
Frank en Ger swinkels
Ger Swinkels koopt het pand van Pieter Oostveen. Frank Swinkels baat De Zwaan uit.
2016 – 2021
Gertie Imming
&
Robbie Verhagen
&
Robbie Verhagen
Henk en Lenie Imming kopen het pand. Gertie Verhagen-Imming en Robbie Verhagen baten De Zwaan uit.
2021 – heden
Patrick Poeliejoe
&
Carola Adriaanse
&
Carola Adriaanse
Huren het pand in 2021 en kopen het in 2025
van de familie Imming en zetten de geschiedenis van De Zwaan voort.
Samenstelling van deze geschiedenis
Dit verhaal over de geschiedenis van Grand Café De Zwaan is met veel zorg en aandacht samengesteld door Patrick, met behulp van oude foto’s, documenten, verhalen van oud-uitbaters, medewerkers én gasten, en informatie uit archieven en heemkundekringen. Daarbij is gestreefd naar een zo compleet en eerlijk mogelijk beeld.
Ondanks alle zorg kan het zijn dat er nog onvolledigheden of aanvullingen zijn. Mocht u informatie hebben die dit verhaal kan verrijken, dan wordt dat zeer gewaardeerd.
Bronnen & archieven
Oud eigenaars en uitbaters
Regionaal Historisch Centrum Eindhoven
Heemkundekring Weerderheem Valkenswaard
Historische kranten: Meierijsche Courant & Eindhovens Dagblad
Valkenswaard zoals het was
Borkel en Schaft zoals het was
Gemeente Valkenswaard – geschiedenis Borkel en Schaft
Tony Willems
Rita Peters (dochter van Harrie & Diny Peters)
Loraine Jansens (kleindochter Janus Jansens & Jana Jansens-Jonkers)
Joop van Appeldorn